Wykorzystanie dramy w działaniach wychowawczych przedszkoli

Do tej pory w systemie oświatowym proces dydaktyczno-wychowawczy na pierwszym miejscu stawiał rozwój sfery intelektualnej dziecka, a na drugim zaś cele ogólnorozwojowe i wychowawcze, które realizowano powierzchownie, przypadkowo lub nawet wstydliwie. Jednak metoda dramy wprowadzona od kilku lat do szkół, wykorzystywana jest szczególnie na lekcjach języka polskiego
i historii, zaczęła tę lukę edukacji wypełniać. Jest nie tylko metodą, która wspiera nauczanie przedmiotowe, ułatwiając tym samym rozwój zdolności umysłowych, ale jest również metodą wychowania moralnego, gdyż jako metoda przyczynia się do wszechstronnego rozwijania osobowości
i doskonalenia komunikacji interpersonalnych [1].

        Ponadto drama także przyczynia się do wychowania ludzi aktywnych, śmiałych, odważnych, pełnych optymizmu i wiary w siebie i w człowieka, w jego dobro i życzliwość. Wychowuje ludzi, którzy potrafią stawiać czoła różnym trudnością, którzy nie boją się i chętnie wywołują różnego rodzaju zmiany oraz z łatwością się do nich przystosowują. Ludzi twórczych w działaniach, elastycznych, otwartych
i autentycznych    w stosunkach z innymi. Natomiast metoda ta z istoty swojej jest sytuacją wychowawczą, aktywizującą uczniów do podjęcia trudnych zadań. A więc drama realizuje cele ogólnorozwojowe                      i spełnia funkcje wychowawcze. Dlatego też powinna być stosowana przez nauczycieli i wychowawców. Jednak nauczyciel, który wykorzystuje tą metodę musi zadbać
nie tylko o cele, ale także o właściwą treść fabuły. Musi zawsze kierować uwagę uczniów na rozwiązania pozytywne i stwarzać wartości moralne, umieć rozróżniać dobro od zła, być humanistą, wierzyć
w człowieka [2].

        Również jest to metoda, która spełnia wszystkie zasady nauczania wychowującego. Sam proces uczenia się oparty na tejże metodzie jest niezmiernie bogaty i wielopłaszczyznowy. Dlatego doskonale rozwija się tam gdzie obowiązuje, „strukturalizm czy  egzemplaryzm  programowy”. Drama spójna jest również z koncepcją nauczania kompleksowo–programowego, zintegrowanego czy zblokowanego.

       Ponadto walory dramy są nieocenione w procesie wychowawczo – dydaktycznym przedszkoli,
gdyż metoda ta pozwala także na przyswajanie bez trudu wiadomości zarówno przez słuchowców, wzrokowców i kinestyków [3]. W dodatku  dla dzieci będących w wieku przedszkolnym już samo wchodzenie w dramę, przyjmowanie sytuacji wyjściowych, nazywanie ról, a więc postawienie zadania dramowego przed przedszkolakiem, powoduje doskonalenie dziecięcej zdolność do skupienia uwagi. Najlepiej ten walor widać podczas wykorzystywania techniki dramowej takiej jak rzeźbienie bez dotyku[4]

        Poza tym świat emocji i uczuć dziecka jest bardzo zróżnicowany w swojej różnorodności, jednak dzięki tej metodzie może być jeszcze doskonalony. Drama operując napięciem – konfliktem,
jako istotnym elementem strukturalnym stymuluje procesy poznawcze, rozwija uczucia intelektualne takie jak: zainteresowania, ciekawość, pokonywania problemów, zadowolenie z poznawania czegoś nowego. Także ,,bycie w roli” oraz fabuła są czynnikami przyczyniającymi się do rozbudowania całej gamy uczuć moralno- społecznych (np. życzliwość, braterstwo, tolerancja, patriotyzm.) Również szczególną wartością wychowawczą tej metody jest to że poprzez uczucia kształtuje świadomą dyscyplinę. Uczestnicząc w dramie dziecko w sposób nieświadomie przyswaja sobie normy, identyfikuje się z nimi( uznaje je za własne) stopniowo je sobie uświadamiając i zaczyna je stosować. Uczucia są
w tym procesie silnymi czynnikami wskazującymi na więzi z normami, na emocjonalną jej akceptację.

        Ponadto drama przyczynia się także do rozwoju bardziej złożonych uczuć społeczno- moralnych, które są istotnym składnikiem postaw. Najbardziej widoczne jest kształtowanie przez elementy dramy postawy współdziałania( współpracy, gotowości niesienia pomocy, tolerancji i postawy twórczej)[5] .Wszystkie zalety tej, że metody w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym potwierdzają badania dotyczące oddziaływania dramy na doświadczenie, wiedzę i zachowania dzieci w wieku przedszkolnym. Wyniki, które uzyskano na podstawie wielu badań ukazują, iż wykorzystywanie dramy w edukacji przedszkolnej przynosi wiele korzyści. Przedszkolaki, które uczestniczyły w zajęciach, na których stosowano dramę stały się bardziej tolerancyjne, aktywne, otwarte, śmielsze, dociekliwsze, wykazywały większą wiarę w siebie, życzliwość, poczucie sprawności, koncentracje uwagi, ekspresyjność, emocjonalność, były bardziej skłonne do współdziałania  i tworzenia spójniejszych grup.

       Tak więc drama w edukacji przedszkolnej zajmuje szczególne miejsce, gdyż jest nie tylko atrakcyjną metodą pracy z dziećmi, która wzbogaca zajęcia, ale także jest metodą terapeutyczną, która według Nossrata Pesechkiana ułatwia przedszkolakowi: odzwierciedlenie - utożsamiane z treściami ( projekcja potrzeb, myśli, uczuć, dostrzeżenie konfliktu, potrzeb zewnątrz); mediacje – pośredniczenie między własnym punktem myślenia a drugim biegunem w kierunku obiektywnego punktu widzenia; przekazywanie – proces zachowania, współtowarzyszenia i dziedziczenia dorobku kulturowego ludzi                     ( poziom nieświadomości zbiorowej); modelowanie – rozumienie, jako wzorzec możliwych rozwiązań, wartość działań zależy od uczestnika dramy; magazynowanie  – zapamiętywanie, przetwarzanie
i asymilacja na poziomie nieświadomym; łączenie – przekazywanie wartości, stylów życia z obszarów różnych kultur; oddziaływanie wielopoziomowe – odwoływanie się do świata emocji, fantazji, percepcji, relacji społecznych, życia domowego; rozwijanie intuicji – myślenie symboliczne, dualistyczne i fantazji
[6].

        Jednak w działalności przedszkoli stosuje się odrębna klasyfikację dramy gdyż tutaj podstawowym kryterium jest występowanie określonych znaków, jako wiodących. W takim razie można tu wyróżnić następujące techniki, które wykorzystuje się w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym: Ćwiczenia zmysłów, która jest techniką szczególnie przydatną w edukacji przedszkolnej, bowiem pozwala ona
na rozwijanie poszczególnych zmysłów, różnicować ich wrażliwość, uświadamia im ich rolę i znaczenie w życiu każdego człowieka. Kolejną technika jest Rozmowa – wywiad, która doskonali umiejętność komunikowania się dzieci zarówno na poziomie sensorycznym jak i artykulacyjnym. Rozwija dziecięce emocje i uczucia towarzyszące podczas kontaktu z drugą osobą. Pozwala również dziecku zobaczyć drugą osobę przez jej sukcesy, porażki, kłopoty, specyficzne cechy. Z kolei Rysunek, który także jest techniką dramową, jest bardzo atrakcyjny dla dzieci w wieku przedszkolnym, bowiem opiera się na tym środku ekspresji, który jest im najbliższy i którym najczęściej się posługują. Także Rzeźbienie, rzeźba (pomnik), która jest techniką opartą na znakach dramowych takich jak ruch – bezruch. Technika ta
w naturalny sposób stymuluje zdolność obserwacji, uwagi, koncentracji, wrażliwość na drugą osobę, świadomość cech własnych i cudzego ruchu( płynność, celowość, natężenie, umiejętność podporządkowania się innym, myślenie oraz wyobraźnię ). W tej technice bardzo wyraźne staje się zintegrowanie całego wewnętrzne ciała dziecka, jako holinistycznej jedności, która jest podstawową cechą dramy. Oprócz tych technik stosuje się także: scenki pantomimiczne, scenki improwizowane, które uczą przedszkolaków współdziałania ze sobą nawzajem lub w małych grupach. A także Film – stop klatka, które ułatwiają dziecku analizę fabuły, wzbudza refleksję nad problemem, konfliktem oraz ułatwią dzieciom uzmysłowienie sobie następstwa działań [7].

                   To są najpopularniejsze techniki, które stosuje się najczęściej w przedszkolu z uwagi na niski poziom umiejętności dzieci i brak gotowości do zrozumienia sensu danej techniki( np. dziennik, list,
konferencja). Techniki te, które są dostępne dla dzieci w wieku przedszkolnym pozwalają znacznie intensyfikować proces wspierania rozwoju osoby przedszkolaka.

        Ponadto nauczyciel wychowania przedszkolnego musi także pamiętać, że kierując polecenia
do małych dzieci a dotyczące tych technik, powinny być proste, natomiast problem, przed którym stawia się dziecko musi być mu znany i bliski. Poza tym nauczyciel, który stawia przed przedszkolakami problem i realizuje jego treści za pomocą dramy powinien również pamiętać o tym, że należy stopniować trudność, czyli zacząć od tego, co jest najbliższe dzieciom a następnie stopniowo przechodzić do tego,
co jest dla nich dalsze, nieznane, nowe [8].

      Tak więc drama jak się okazuje jest więc metodą edukacyjną, która tak jak i inne metody ma swoją cechę celowości. Jest zespołem czynności zarówno nauczyciela jak  i wychowanka umożliwiającą osiągnięcie określonego celu. Jednak, aby mogła być efektywna to nauczyciel przedszkola powinien znać cele edukacji przedszkolnej, akceptować je i dążyć do ich realizacji [9].

        Na dodatek dzieciom w wieku przedszkolnym bardzo się podobają zajęcia, na których wykorzystuje się techniki dramy. Są one wtedy bardziej spontaniczne, śmielsze i chętnie się wypowiadają. Metoda
ta sprawia, że edukacji przedszkolnej nie ma rutyny. Poza tym przyczynia się ona nie tylko
do pobudzania wyobraźni wychowanków przedszkola, ale także i nauczycieli.

        W działalności wychowawczej przedszkoli drama jest, więc metodą, która sprzyja wydobywaniu
i rozwijaniu najbardziej pożądanych cech osobowości człowieka, zwanych kreatywnością. Metoda
ta umożliwia również wykorzystywanie naturalnej skłonności dziecka do naśladowania i zabawy, dlatego też jest wykorzystywana w wychowaniu przedszkolnym. Drama jest również traktowana
przez nauczycieli przedszkoli, jako sposobów, który pozwala dziecku poznać świat za pomocą działania. Jest także metodą, za pomocą której, dzieci mają możliwość kreowania rzeczywistości. Działania dramowe pozwalają wyrażać dziecku jego stany psychiczne, emocjonalne oraz własną indywidualność przy równoczesnym poszanowaniu odrębności innych ludzi. Uczy panowania nad emocjami, koncentracją, współdziałania w grupie, doskonali mimikę, plastykę ciała, wzbogaca słownictwo i zakres pojęć [10].

        Reasumując drama zajmuje szczególne miejsce w edukacji wychowawczej przedszkoli jest zarówno metodą edukacyjną, która wspiera ten proces. A ponadto metodą terapeutyczną, która pozwała na walkę
z pewnymi negatywnymi cechami dziecka, które utrudniają mu prawidłowe funkcjonowanie
w otaczającym środowisku, jest także metodą aktywizującą, która przyczynia się do rozwoju kreatywności. Jej walory w pracy pedagoga przedszkolnego są, więc nieocenione.

        Ponadto drama to proces wychowania do wartości gdyż bez względu na swoją postać naturalną
czy edukacyjną zawsze odnosi się do wartości. Głównym celem tej że metody jest umiejętność dochodzenia do określona, co to jest dobro i zło, prawdy i fałszu. Już sama jej forma powoduje,
że człowiek staje w obliczu działania będącym wynikiem wyboru wartości, gdyż prawdziwa drama zawsze dotyczy sytuacji człowieka w świecie wartości, choć z reguły ścierających się, wchodzących
w konflikty, przeciwstawnych. Zatem jej główna wartość, leży w możliwości kształtowania moralnego wychowanków.

       Z kolei teoretycy dramy podobnie jak większość nauczycieli przedszkolnych i nie tylko przyjmuje stanowisko, iż wartości uniwersalne są jednoznaczne z wartościami estetycznymi. Dobrze to obrazują słowa znanego klasyka dramy Braiana Waya, rzecznika wychowania do wartości-„nauczyciel dramy powinien być skoncentrowany na tym, co dobre, niezależnie od tego, jaka znikoma była by owa, jakość” [11].

        Również metoda ta jest działaniem głęboko wychowawczym. Jej idea jest, zatem absolutnie przeciwstawna w stosunku do antypedagogiki, która wyraża się w zasadniczym pytaniu
,,czy wychowywać i zarazem daje odpowiedz przeczącą. Drama, która stanowi natomiast odpowiedź
na napytanie,, jak wychowywać, stoi, zatem po przeciwnej stronie niż antypedagogika. Antypedagog pozostawia dziecko samo sobie, dając mu pełną swobodę działania i wyboru tego, co dla niego jest najlepsze. Pedagog dramy natomiast pokazuje dziecku, jak może zdobyć cel i współdziałać z innymi.

        Poza tym drama, która mieści się w nurcie wartości do wychowania jest w tym względzie metodą nie do odrzucenia. Jej siła tkwi w tym, że odbywa się ona w przestrzeni, w której wartości – stają się realne. Bran Way pisze o tym następująco:  w dramie tak jak życiu,, istnieją doświadczenia zwycięstwa
i porażki, dawania i brania, wygrywania i tracenia, bycia szlachetnym i nikczemnym, odważnym
i tchórzliwym, dobrym i złym, ważnym i mało znaczącym, ludzkim  i nieludzkim. Siła dramy tkwi także w tym, że nie ucieka się tu przed zmaganiami życia, bo tylko one pozwalają odkrywać autentyczne wartości. Także zaletą dramy jest to, że nie jest dyrektywna, gdyż polega przede wszystkim na zadawaniu pytań, nie udzielaniu na nie odpowiedzi oraz na dokonywaniu wyborów. Odpowiedz należy każdorazowo do ucznia, dokonuje się  w procesie dokonywania wyborów moralnych i określaniu postaw wobec trudnych życiowo problemów [12].

        W dodatku proces wychowania przez dramę jest równoznaczny z procesem socjalizacji człowieka. Socjalizacja to według Szczepańskiego ,, ta cześć całkowitego wpływu środowiska, która wprowadza jednostkę do udziału w życiu społecznym, uczy ją zachowania według przyjętych wzorów, uczy ją rozumienia kultury, czyni ją zdolną do utrzymania się i wykonywania określonych ról społecznych” czyli jest to proces który uczy człowieka funkcjonowania i życia  w społeczeństwie  oraz zapoznaje go
z społecznymi wartości i normami [13].Do tej także definicji odwołują się teoretycy dramy.

        Ponadto działania dramowe pozwalają na przyśpieszenie nauki nowych form zachowań
i społecznego funkcjonowania człowieka. W dramie uczenie się, staje się procesem, który sprzyja zmianie zachowań pod wpływem indywidualnych doświadczeń jej uczestników. Polega na naśladowaniu, formułowaniu i utwierdzaniu pewnych schematów poznawczych wzorców moralno społecznych oraz programów działania.

        Poza tym w dramie stworzone są dogodne warunki i sytuacje społeczne wytwarzające pożądane doświadczenia poznawcze, emocjonalne i motywujące, sprzyjające efektywnemu uczeniu się społecznemu. Przyczynia się również do powstania określonych efektów uczenia się, które można rozpatrywać z różnych punktów widzenia. Można, zatem mówić o efektach:

-psychologicznych(, np. poprawa samooceny, dowartościowanie obrazu samego siebie),

-rozwojowych(rozwój spontaniczności, integracja uczuć z zachowaniem, tworzenie się tendencji
do samorealizacji i odpowiedzialność za własny rozwój),

-społecznych( rozwój wrażliwości społecznej, umiejętność komunikacji i współdziałania z innymi),

- pragmatycznych( umiejętność radzenia sobie w sytuacjach trudnych)[14].

       Ponadto J. Szawczuk[15] w artykule Z dramą na – Ty, wskazała iż drama jest znakomitą metodą pedagogiczną w pracy dydaktyczno – wychowawczej zarówno przedszkoli jak i szkól. Pracując tą,
że metodą zaobserwowała następujące pozytywne zmiany u swoich uczniów:

– lepiej operują ciałem;

– potrafią gestem, ruchem, mimiką uzewnętrzniać swoje uczucia;

– są śmielsze, bardziej otwarte, że chętniej mówią o swoich uczuciach, radościach, lękach, kłopotach;

– są wrażliwsi, kulturalniej zwracają się do siebie;

– rozwijają zachowania pozytywne związane z nasileniem pomocy innym;

– eliminują między sobą negatywne zachowania (Kłamstwo, pychę, zazdrość);

– poszerzają swoje słownictwo, ładniej wypowiadają się;

–aktywniej uczestniczą w życiu klasy i szkoły organizując uroczystości i uczestnicząc w nich.

       Tak więc głównym, celem wychowawczym dramy w procesie edukacyjnym jest stwarzanie okazji do pełnego i bogatego wykorzystywania własnych możliwości i rozwijania większej świadomości siebie, nie tylko na poziomie percepcji intelektualnej, lecz również emocjonalnej i duchowej. Ponadto drama rozbudza wrażliwość moralną jak i estetyczną, rozwija wewnętrzną dyscyplinę i postawy humanistyczne, uczy tolerancji i rozumienia empatycznego. Przez umieszczenie dziecka w odpowiednich sytuacjach rozszerza zasięg jego doświadczenia emocjonalnego, umożliwia badanie efektu różnych rozwiązań tego samego problemu, a także analizowanie sytuacji zagrażających, które dzięki temu stają się mniej niebezpieczne dla dziecka. Drama przygotowuje go także do pełnienia przyszłych ról społecznych.
Poza tym zmiana zachowania dzieci i młodzieży w kierunku pozytywnym, wyeliminowanie nawyków utrudniających im życie, to niewątpliwie istotne zadanie, które można realizować wychowawca pracując tą metodą. Oczywiście dzieci wiedzą, jak mają się zachować w określonych sytuacjach, ale jak zauważa B. Way, ,, wiedzieć to jedno, a mieć pewność siebie by realizować tą wiedzę  w praktyce to drugie.”
Tę pewność siebie dzieci zdobywają podczas improwizacji zdarzeń i sytuacji zaczerpniętych z realnego życia, gdzie mogą bez obaw o konsekwencje wczuć się w ich różny wymiar. Drama także pozwala uczestnikom zmienić swoje zachowania i myślenie, przez pozwolenie im na realizację własnych idei
w akcji, na eksperymentowanie i badanie sytuacji społecznych dorosłych. W ten sposób dzieci                       i młodzież łatwiej adoptuję się do ich świata [16].

       Ponadto  każdy pedagog pracujący metodą dramy musi mieć także świadomość, iż oprócz tego,
że drama jest doskonałym narzędziem wychowawczym to będąc wykorzystywana w niewłaściwy sposób( z góry złożonych z negatywnych celów lub bez dobrego przygotowania merytorycznego osób prowadzących) może wyrządzić wiele złego jej uczestnikom. Szczególnie jest to niebezpieczne, jeśli dotyczy to dzieci. [17] Z kolei najlepiej szczególne funkcje wychowawcze dramy odzwierciedlają słowa Dorothy Heathcote: ,, Prawdziwa drama musi zajmować się tym, co w głębi serca chciałbyś wiedzieć
o tym, co to znaczy być człowiekiem” [18]. Może odegrać, więc ważną rolę  w reorientacji w uznawanych wartościach i przejawianych postawach.

        Poza tym każdy nauczyciel musi sobie uświadomić ze wychowanie przez dramę jest procesem czasochłonnym i niewymiernym, który może się zakończyć sukcesem  w najmniej spodziewanej chwili.
I nigdy nie będzie satysfakcjonujące dla tych którzy nastawieni są na jakościowe jak i ilościowe osiągnięcia akademickie. Ponadto nauczyciel musi pamiętać że efekty dramy są trudne do uchwycenia
do poddania testom i sprawdzianom.  [19]

       Podsumowując należy stwierdzić, że drama jest znakomitą metodą pracy z dziećmi w wieku

przedszkolnym gdyż jest to nie tylko metoda edukacyjna ale także metoda terapeutyczna. Również 
ze względu na swoje liczne walory w pracy pedagoga przedszkolnego, zajmuje ona szczególne miejsce
w działaniach wychowawczych i przedszkola ale nie tylko. Ponadto pozwala na kształtowanie tych postaw społecznych u dzieci które są mu potrzebne do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie  Ponadto nauczyciel wykorzystujący tą metodę daje swojemu uczniowi szansę na prawidłowy rozwój nie tyko intelektualny ale także społeczno moralny i emocjonalny.

 

mgr Agnieszka Zadworna

 

Bibliografia

  • A. Dziedzic, Drama a wychowanie, Warszawa 1999.
  • · M. Królica, Drama i happening w edukacji przedszkolnej, Kraków 2006.
  • · Małecka Z ., Wiśniewska D., Drama w edukacji przedszkolnej, Centrum Doskonalenia Nauczyciela
       i Edukacji Informatycznej, Sieradz, b.d
  • · Pankowska K., Pedagogika dramy, Wydawnictwo Akademickie „Żak” Warszawa 2000,

   ISBN 83-88149-16-4.

  • · J. Szawczuk, Z dramą na – Ty, ,, Szkolne Wieści” 1992, nr 28.
  • · Lewadowska –Kidoń T., Drama w kształceniu pedagogicznym, Wydawnictwo Uniwersytetu

   Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2003, ISBN 83-227-1737-7.

 

 



[1]  A. Dziedzic, Drama a wychowanie, Warszawa 1999, s.9. 

[2]  Ibidem , s.12.

[3]  M. Królica, Drama i happening w edukacji przedszkolnej, Kraków 2006, s. 31.

[4]  Ibidem, s.33.

[5]  M. Królica, Drama …, op.cit., s.35-36.

[6]  M. Królica, Drama …, op.cit., s.16-17.

[7] M. Królica, Drama …, op.cit., s. 20-22.

[8] Ibidem, s.22.

[9]  M. Królica, Drama …, op.cit., s. 55.

[10]  Z. Małecka, D. Wiśniewska, Drama…, op.cit.,  s.2.

[11] K. Pankowska, Pedagogika …, op.cit., s.252-254.

[12] K. Pankowska, Pedagogika …, op.cit., s. 254-257.

[13] Ibidem, s.257.

[14] K. Pankowska, Pedagogika …, op.cit., s. 258-259.

[15] J. Szawczuk, Z dramą na – Ty, ,, Szkolne Wieści” 1992, nr 28, s19.

[16] T. Lewandowska – Kidoń, Drama …, op.cit., s.23.

[17] K. Pankowska, Pedagogika …, op.cit., s.260.

[18] Ibidem,  s.263.

[19]  K. Pankowska, Pedagogika …, op.cit.,.s.273-2

Newsletter Zapisz się!

Nasze motto:

"Jeśli naprawdę chcemy dokonać pozytywnych zmian w naszym życiu i rozszerzyć światło cywilizacji na szersze forum, to musimy się zwrócić do dziecka"
Maria Montessori