Integracja Sensoryczna

Teoria Integracji Sensorycznej ma swoje podstawy w wiedzy z zakresu: neurofizjologii, neurologii, psychologii klinicznej dziecka, terapii neurorozwojowej. Twórcą integracji sensorycznej jest dr Jane Ayres (1920–1989), psycholog, terapeuta i pracownik naukowy Uniwersytetu Kalifornijskiego w USA. W latach 60-tych XX wieku badaczka sformułowała hipotezy wskazujące na związki procesów integracji sensorycznej z procesami uczenia się.

         Metoda SI ma w Polsce ponad dwudziestoletnią historię. W 1993 r. w Ośrodku TPD „Helenów” odbył się pierwszy kurs integracji sensorycznej w Polsce. Współorganizatorem kursu był Zbigniew Przyrowski - prekursor terapii integracji sensorycznej w Polsce.

            Integracja sensoryczna jest procesem polegającym na odbiorze i interpretacji przez mózg informacji otrzymanych ze wszystkich zmysłów i wykorzystywaniu ich w celowym działaniu. Poznając świat opieramy się na informacjach dostarczanych nam przez nasze zmysły. W każdym momencie życia odbieramy niezliczoną liczbę danych zmysłowych (sensorycznych). Mózg nieustannie je organizuje, gdy się uczymy, odpoczywamy, bawimy, pracujemy.

            U większości dzieci proces integracji sensorycznej przebiega w sposób naturalny, podczas aktywności typowych dla danego etapu rozwoju. Dziecko poznaje świat eksplorując otoczenie, słuchając, smakując i obserwując. Aby jak najpełniej doświadczać świata i uczyć się nasze zmysły muszą ze sobą współpracować i tworzyć sprawny mechanizm. Nieprawidłowy lub niepełny odbiór bodźców z któregoś ze zmysłów wprowadza chaos, powoduje niepewność i skłania do poszukiwania „brakujących” wrażeń. W ten sposób mózg dąży do równowagi i próbuje kompensować braki.

             Zmysł równowagi, propriocepcji oraz dotyk to trzy podstawowe układy sensoryczne ściśle współpracujące ze zmysłami słuchu oraz wzroku. Od współpracy tych układów zależy prawidłowe funkcjonowanie w otaczającym nas świecie. Prawidłowa integracja daje podstawę do rozwoju bardziej złożonych procesów, takich jak: percepcja wzrokowa i słuchowa, koordynacja wzrokowo-ruchowa, mowa, umiejętność czytania i pisania, koncentracja uwagi, a w konsekwencji dojrzałość do podjęcia nauki szkolnej i dobry fundament do właściwych relacji z rodziną i otoczeniem.

            Integracja sensoryczna rozpoczyna się już w okresie płodowym i trwa do około 7 roku życia. U większości dzieci proces integracji sensorycznej przebiega w sposób naturalny. Sprawne działanie wszystkich systemów sensorycznych i procesów integracji wpływa na prawidłowy rozwój ruchowy, emocjonalny i poznawczy dziecka. 

            Na skutek różnych czynników wpływających na rozwój dziecka podczas ciąży, czynników okołoporodowych i pojawiających się w późniejszym rozwoju może dojść do zaburzeń w procesach integracji sensorycznej.

           U niektórych dzieci proces integracji nie przebiega w sposób prawidłowy lub też rozwija się w niewystarczającym stopniu. U tej grupy dzieci mogą pojawić się problemy w nauce.  Nierozwinięcie określonych umiejętności w kolejnych stadiach rozwoju powoduje powstawanie trudności w funkcjonowaniu i zachowaniu dziecka. Zaburzenia te mogą mieć różne nasilenie od łagodnego po znaczne i przejawiać się w różny sposób. Nie u wszystkich dzieci przyczyną problemów w nauce, rozwoju lub zachowania jest zaburzona integracja sensoryczna.

Co może wskazywać na zaburzenie integracji sensorycznej?

Wskaźniki zaburzeń u niemowląt i małych dzieci:

  • trudności ze spaniem (trudności w zasypianiu, częste wybudzenia w nocy i kłopoty z ponownym zaśnięciem),
  • trudności z jedzeniem (trudności ze ssaniem, gryzieniem, preferowanie  ograniczonych typów pokarmów),
  • nie lubi być przytulane,
  • jest nadmiernie aktywne, wciąż w ruchu lub też jest letargiczne, ospałe
  • występują opóźnienia w rozwoju w zakresie „kamieni milowych” : dziecko późno siada, późno raczkuje (lub pomija ten etap), późno stawia pierwsze kroki, późno wypowiada pierwsze słowa lub wypowiada całe zdania pomijając okres gaworzenia, wokalizacji,
  • unika manipulacji zabawkami/przedmiotami,
  • nie umie się samo uspokoić np. poprzez ssanie smoczka, patrzenie  na zabawkę, słuchanie głosu opiekuna.

Wskaźniki zaburzeń u dzieci w wieku przedszkolnym:

  • trudności z opanowaniem treningu czystości,
  • potyka się, obija o przedmioty, ma słabą równowagę, jest niezgrabne ruchowo,
  • jest nadwrażliwe na hałas (często zatyka uszy, samo hałasuje – mruczy, śpiewa pod nosem), nadwrażliwe na pewne zapachy,
  • nie lubi pewnych typów ubrań, narzeka na metki,
  • bardzo źle znosi mycie głowy, mycie twarzy, obcinanie paznokci,
  • ma kłopoty z nauką jazdy na rowerze,
  • jest nadmiernie aktywne, wciąż w ruchu lub też jest letargiczne, ospałe,
  • trudności z opanowaniem lub unika czynności takich jak: zapinanie ubrań, zdejmowanie butów, wiązanie butów, rysowanie, wycinanie,
  • opóźnienia w rozwoju mowy, kłopoty z artykulacją,
  • dziecku trudno skupić się na jednej czynności

Wskaźniki zaburzeń dzieci w wieku szkolnym:

  • jest nadwrażliwe na hałas (często zatyka uszy, samo hałasuje – mruczy, śpiewa pod nosem), nadwrażliwe na pewne zapachy,
  • nie lubi być przytulane, nie lubi pewnych typów ubrań, narzeka na metki,
  • nie może usiedzieć w miejscu, jest wciąż w ruchu, wierci się w ławce, wstaje podczas lekcji lub też dziecko jest ospałe, prowadzi siedzący tryb życia,
  • trudności z czytaniem zwłaszcza na głos,
  • kłopoty z pisaniem, pisze  wolno, nie mieści się w liniach, nieprawidłowo trzyma długopis,
  • jest niezdarne, często potyka się,
  • przyjmuje nieprawidłową postawę przy biurku,
  • myli słowa dźwiękowo podobne,
  • mowa dziecka jest niewyraźna, występuje nieprawidłowa artykulacja,
  • trudności z koncentracją uwagi.

         Metoda integracji sensorycznej to jedna z ważniejszych metod wykorzystywanych w pracy z dziećmi z problemami w rozwoju. W pierwszej kolejności kierowana jest do dzieci z trudnościami w uczeniu się, ale z powodzeniem można stosować ją w przypadku niepełnosprawności intelektualnej, ruchowej, autyzmu, uszkodzeń analizatorów. Może być także wykorzystana jako forma profilaktyki ewentualnych trudności w uczeniu się oraz stymulacja rozwoju dzieci prawidłowo rozwijających się.

       Rozpoczęcie terapii integracji sensorycznej (SI) poprzedzone jest dokładną diagnozą dziecka opartą na standaryzowanych technikach. Na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji klinicznych zostają opracowywane indywidualne plany terapii. Rodzice otrzymują wskazówki, które powinni realizować w domu. Terapia integracji sensorycznej ma postać ukierunkowanej zabawy.  Polega na takim stymulowaniu układu nerwowego, aby dać mu możliwość właściwej pracy, czyli prawidłowego odbierania, przetwarzania i odpowiedzi na bodźce płynące  z otoczenia, jak i z naszego ciała.                          

       Integracja sensoryczna jest pomocna i efektywna, zwłaszcza w przypadku małych dzieci i w młodszym wieku szkolnym. Układ nerwowy kształtuje się i jest najbardziej podatny na zmiany szczególnie w pierwszej dekadzie życia.

       Terapia SI odbywa się w pomieszczeniu specjalnie do tego przystosowanym i wyposażonym w odpowiednie przyrządy. Wyposażenie sali terapeutycznej musi przede wszystkim obejmować wiele urządzeń do stymulacji systemu przedsionkowego, proprioceptywnego i dotykowego, ale również wzrokowego, słuchowego i węchowego.                                                                                                                           

         Jednostka terapeutyczna trwa 45-60 minut. Częstotliwość uczestniczenia w zajęciach jest zależna od rodzaju i głębokości zaburzeń integracji sensorycznej. Na częstotliwość i długość terapii mają również wpływ inne choroby i współwystępujące zaburzenia /autyzm, upośledzenie umysłowe, inne/. Terapia integracji jest długofalową terapią i średnio  /jak wskazują statystyki prowadzone przez terapeutów/ obejmuje około 60-70 sesji.

             Terapia Integracji Sensorycznej jest to system ćwiczeń, zabaw i aktywności proponowanych dziecku, który ma prowokować i wyzwalać odpowiednie reakcje sensoryczne. Celem jest dostarczenie kontrolowanej ilości bodźców w postaci różnorodnych aktywności, które terapeuta dobiera indywidualnie, tak by stały się wyzwaniem dla dziecka, a przede wszystkim by były stymulujące dla jego rozwoju. Tylko taka ukierunkowana stymulacja wpływa znacząco na zmianę zachowania dziecka w sferze emocjonalnej, motorycznej, poprawę funkcji językowych i poznawczych, a przede wszystkim przejawia się lepszą efektywnością uczenia się. Dla dziecka terapia jest zabawą i może się taką wydawać się dorosłym. Nic bardziej mylnego! Jest to ciężka praca pod kierunkiem terapeuty, pod okiem którego dziecko jest w stanie osiągnąć sukces, który prawdopodobnie byłby niemożliwy w całkowicie spontanicznej zabawie. Podczas intensywnej terapii dzieci świetnie się bawią czując, że odnoszą sukcesy w coraz bardziej skomplikowanych zadaniach. Dzięki temu podnoszą swoją samoocenę i chętnie uczestniczą w zajęciach. Często zaczynają lepiej odbierać otaczający je świat. Takie doświadczenia w kierowaniu swoim zachowaniem zaczynają przenosić również na inne sytuacje życiowe już poza salą terapeutyczną, co zauważają rodzice i nauczyciele. Zmienia się obraz dziecka i jego funkcjonowanie w środowisku, staje się pewniejsze siebie, bardziej otwarte, łatwiej nawiązuje relacje z innymi.

Więcej informacji o metodzie na stronie http://www.pstis.pl/pl/html/index.phpv2=block&str=podstrona_dla_rodzicow-start

mgr Wioleta Łakoma

Newsletter Zapisz się!

Nasze motto:

"Jeśli naprawdę chcemy dokonać pozytywnych zmian w naszym życiu i rozszerzyć światło cywilizacji na szersze forum, to musimy się zwrócić do dziecka"
Maria Montessori