Dojrzałość szkolna, a nowa podstawa programowa

Współczesne pojęcie dojrzałości szkolnej ma szeroki zakres. Anna Brzezińska współcześnie pojmowaną gotowość szkolną rozpatruje jako proces i efekt współdziałania aktywności dziecka i dorosłych, którzy tworzą warunki do nauki oraz jako "efekt współgry" właściwości dziecka i właściwości szkoły a ściślej jej oferty edukacyjnej. W przeciwieństwie do pojęcia dojrzałości szkolnej, ograniczonej do procesów poznawczych i posiadanych umiejętności, dostrzeżono teraz istotną rolę wspierających czy też hamujących wpływów środowiska, w jakim znajduje się dziecko przed rozpoczęciem nauki. Skierowano również uwagę na ofertę szkoły w kierunku adaptacji dziecka do nauki, na jej wrażliwość na potrzeby, oczekiwania, możliwości rozwojowe. Ten punkt widzenia wyrasta z koncepcji zakładających znaczący wpływ otoczenia, głównie społecznego, na rozwój człowieka, a z drugiej strony podkreślający jego aktywny udział w tworzeniu dla siebie optymalnego środowiska. Problem kształtowania gotowości dziecka i jego otoczenia do przyjęcia wymagań szkoły i jednocześnie kształtowania gotowości szkoły do przyjęcia dziecka i jego rodziny stawia sobie za cel doprowadzenie do "spotkania się" wymagań szkoły i możliwości dziecka oraz oczekiwań jego rodziny. Chodzi o to, by oferta edukacyjna była na tyle pojemna, różnorodna i elastyczna, by można było w niej znaleźć miejsce dla każdego dziecka z jednej strony, a z drugiej o to, by rodzice formułowali względem szkoły oczekiwania realistyczne a nie życzeniowe. Zatem przez gotowość szkolną będę rozumieć moment równowagi między wymaganiami (ofertą) szkoły, a możliwościami rozwojowymi, posiadanymi umiejętnościami dziecka.

Kryteria szkolnej gotowości
Wg E. Gruszczyk - Kolczyńskiej

  1. Umiejętność pokonywania trudności,
  2. Samodzielność,
  3. Przygotowanie do nauki czytania, pisania i matematyki.

Dzieci rozpoczynają naukę w szkole w szóstym roku życia. Wcześniej uczęszczały do przedszkola, gdzie kształtowano dziecięce kompetencje zgodnie z Podstawą programową wychowania przedszkolnego. Jednym z głównych celów jest tam należyte przygotowanie dzieci do szkoły. Dlatego Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej uwzględnia to, czego dzieci nauczyły się w przedszkolu i to, co mają opanować w następnych latach szkolnego nauczania. Podstawa programowa jest innowacyjna w stosunku do poprzednich.

Tym razem nie została napisana za pomocą treści programowych kształcenia i wychowania, ale wymaganiami programowymi w stosunku do ucznia. Wymagania wynikają z najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego na danym etapie kształcenia ogólnego (zawarte we wstępie do podstawy programowej dla danego typu szkoły - 7 dla szkół podstawowych).

Powodem wyodrębnienia klasy I szkoły podstawowej jest podkreślenie ciągłości procesu edukacji rozpoczętego w przedszkolu i kontynuowanego w szkole podstawowej. Chodzi też o uwzględnienie możliwości rozwojowych ucznia klasy I, a także o właściwe rozmieszczenie treści nauczania w ramach I etapu edukacyjnego. Edukacja wczesnoszkolna jest procesem rozłożonym na 3 lata nauki szkolnej. Oznacza to, że wiadomości i umiejętności zdobywane przez ucznia w klasie I będą powtarzane, pogłębiane i rozszerzane w klasie II i III.

Zakres wiadomości i umiejętności, jakimi ma dysponować uczeń kończący klasę III szkoły podstawowej, ustalono tak, by nauczyciel mógł je zrealizować z uczniami o przeciętnych możliwościach. Jest to ważne założenie, gdyż wiadomości i umiejętności ukształtowane w klasach I-III szkoły podstawowej stanowią bazę i punkt wyjścia do nauki w klasach IV-VI szkoły podstawowej. W sprzyjających warunkach edukacyjnych można kształcenie zorganizować tak, by uczniowie w ciągu I etapu edukacyjnego nauczyli się znacznie więcej. Z drugiej strony, niektórym uczniom trzeba udzielić pomocy psychologiczno-pedagogicznej, żeby mogli sprostać wymaganiom określonym w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych w zakresie I etapu edukacyjnego.

Cele kształcenia - wymagania ogólne
Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie dziecka w rozwoju intelektualnym, emocjonalnym, społecznym, etycznym, fizycznym i estetycznym. Ważne jest również takie wychowanie, aby dziecko w miarę swoich możliwości było przygotowane do życia w zgodzie z samym sobą, ludźmi i przyrodą. Należy zadbać o to, aby dziecko odróżniało dobro od zła, było świadome przynależności do rodziny, grupy rówieśniczej i wspólnoty narodowej oraz rozumiało konieczność dbania o przyrodę. Jednocześnie dąży się do ukształtowania systemu wiadomości i umiejętności potrzebnych dziecku do poznawania i rozumienia świata, radzenia sobie w codziennych sytuacjach oraz do kontynuowania nauki w klasach IV-VI szkoły podstawowej.

Zadaniem szkoły jest:

  1. realizowanie programu nauczania skoncentrowanego na dziecku, na jego indywidualnym tempie rozwoju i możliwościach uczenia się;
  2. respektowanie trójpodmiotowości oddziaływań wychowawczych i kształcących: uczeń-szkoła-dom rodzinny;
  3. rozwijanie predyspozycji i zdolności poznawczych dziecka;
  4. kształtowanie u dziecka pozytywnego stosunku do nauki oraz rozwijanie ciekawości w poznawaniu otaczającego świata i w dążeniu do prawdy;
  5. poszanowanie godności dziecka; zapewnienie dziecku przyjaznych, bezpiecznych i zdrowych warunków do nauki i zabawy, działania indywidualnego i zespołowego, rozwijania samodzielności oraz odpowiedzialności za siebie i najbliższe otoczenie, ekspresji plastycznej, muzycznej i ruchowej, aktywności badawczej, a także działalności twórczej;
  6. wyposażenie dziecka w umiejętność czytania i pisania, w wiadomości i sprawności matematyczne potrzebne w sytuacjach życiowych i szkolnych oraz przy rozwiązywaniu problemów;
  7. dbałość o to, aby dziecko mogło nabywać wiedzę i umiejętności potrzebne do rozumienia świata, w tym zagwarantowanie mu dostępu do różnych źródeł informacji i możliwości korzystania z nich;
  8. sprzyjanie rozwojowi cech osobowości dziecka koniecznych do aktywnego i etycznego uczestnictwa w życiu społecznym.

Skupię się przede wszystkim na wymaganiach względem edukacji polonistycznej i matematycznej w klasie I.

1. Edukacja polonistyczna. Wspomaganie rozwoju umysłowego w zakresie wypowiadania się. Dbałość o kulturę języka. Początkowa nauka czytania i pisania. Kształtowanie umiejętności wypowiadania się w małych formach teatralnych. Uczeń kończący klasę I:
1) w zakresie umiejętności społecznych warunkujących porozumiewanie się i kulturę języka:
a) obdarza uwagą dzieci i dorosłych, słucha ich wypowiedzi i chce zrozumieć, co przekazują; komunikuje w jasny sposób swoje spostrzeżenia, potrzeby, odczucia,
b) w kulturalny sposób zwraca się do rozmówcy, mówi na temat, zadaje pytania i odpowiada na pytania innych osób, dostosowuje ton głosu do sytuacji, np. nie mówi zbyt głośno,
c) uczestniczy w rozmowie na tematy związane z życiem rodzinnym i szkolnym, także inspirowane literaturą;
2) w zakresie umiejętności czytania i pisania:
a) rozumie sens kodowania oraz dekodowania informacji; odczytuje uproszczone rysunki, piktogramy, znaki informacyjne i napisy,
b) zna wszystkie litery alfabetu, czyta i rozumie proste, krótkie teksty,
c) pisze proste, krótkie zdania: przepisuje, pisze z pamięci; dba o estetykę i poprawność graficzną pisma (przestrzega zasad kaligrafii),
d) posługuje się ze zrozumieniem określeniami: wyraz, głoska, litera, sylaba, zdanie,
e) interesuje się książką i czytaniem; słucha w skupieniu czytanych utworów (np. baśni, opowiadań, wierszy), w miarę swoich możliwości czyta lektury wskazane przez nauczyciela,
f) korzysta z pakietów edukacyjnych (np. zeszytów ćwiczeń i innych pomocy dydaktycznych) pod kierunkiem nauczyciela;
3) w zakresie umiejętności wypowiadania się w małych formach teatralnych:
a) uczestniczy w zabawie teatralnej, ilustruje mimiką, gestem, ruchem zachowania bohatera literackiego lub wymyślonego,
b) rozumie umowne znaczenie rekwizytu i umie posłużyć się nim w odgrywanej scence,
c) odtwarza z pamięci teksty dla dzieci, np. wiersze, piosenki, fragmenty prozy.

7. Edukacja matematyczna.
Wspomaganie rozwoju umysłowego oraz kształtowanie wiadomości i umiejętności matematycznych dzieci. Uczeń kończący klasę I:
1) w zakresie czynności umysłowych ważnych dla uczenia się matematyki:
a) ustala równoliczność mimo obserwowanych zmian w układzie elementów w porównywanych zbiorach,
b) układa obiekty (np. patyczki) w serie rosnące i malejące, numeruje je; wybiera obiekt w takiej serii, określa następne i poprzednie,
c) klasyfikuje obiekty: tworzy kolekcje np. zwierzęta, zabawki, rzeczy do ubrania,
d) w sytuacjach trudnych i wymagających wysiłku intelektualnego zachowuje się rozumnie, dąży do wykonania zadania,
e) wyprowadza kierunki od siebie i innych osób; określa położenie obiektów względem obranego obiektu; orientuje się na kartce papieru, aby odnajdować informacje (np. w lewym górnym rogu) i rysować strzałki we właściwym kierunku,
f) dostrzega symetrię (np. w rysunku motyla); zauważa, że jedna figura jest powiększeniem lub pomniejszeniem drugiej; kontynuuje regularny wzór (np. szlaczek);
2) w zakresie liczenia i sprawności rachunkowych:
a) sprawnie liczy obiekty (dostrzega regularności dziesiątkowego systemu liczenia), wymienia kolejne liczebniki od wybranej liczby, także wspak (zakres do 20); zapisuje liczby cyframi (zakres do 10),
b) wyznacza sumy (dodaje) i różnice (odejmuje), manipulując obiektami lub rachując na zbiorach zastępczych, np. na palcach; sprawnie dodaje i odejmuje w zakresie do 10, poprawnie zapisuje te działania,
c) radzi sobie w sytuacjach życiowych, których pomyślne zakończenie wymaga dodawania lub odejmowania,
d) zapisuje rozwiązanie zadania z treścią przedstawionego słownie w konkretnej sytuacji, stosując zapis cyfrowy i znaki działań;
3) w zakresie pomiaru:
a) długości: mierzy długość, posługując się np. linijką; porównuje długości obiektów,
b) ciężaru: potrafi ważyć przedmioty; różnicuje przedmioty cięższe, lżejsze; wie, że towar w sklepie jest pakowany według wagi,
c) płynów: odmierza płyny kubkiem i miarką litrową,
d) czasu: nazywa dni w tygodniu i miesiące w roku; orientuje się, do czego służy kalendarz, i potrafi z niego korzystać; rozpoznaje czas na zegarze w takim zakresie, który pozwala mu orientować się w ramach czasowych szkolnych zajęć i domowych obowiązków;
4) w zakresie obliczeń pieniężnych:
a) zna będące w obiegu monety i banknot o wartości 10 zł; zna wartość nabywczą monet i radzi sobie w sytuacji kupna i sprzedaży,
b) zna pojęcie długu i konieczność spłacenia go.

W klasie I nie ma elementów ortografii, pojawiają się one dopiero w klasie III. W klasach nauczania zintegrowanego nie ma także podstaw nauki o języku. Szczególną uwagę zwraca się na estetykę i poprawność graficzną pisma. W klasie I występuje wiele wyrazów do czytania globalnego. Występuje więcej opowiastek do poczytania.

W nowej Podstawie Programowej szczególną uwagę zwraca się na niepełnosprawność.

Jednym z założeń reformy jest zmiana roli nauczyciela, którego zadanie polega nie na podawaniu gotowej wiedzy, a na udzieleniu dzieciom pomocy tak, by "mogły samodzielnie działać i myśleć". Ma wprowadzać dziecko w świat, organizując sytuacje, pobudzające i zachęcające do podejmowania samodzielnych działań przez dziecko. Nauczyciel powinien ukierunkować swoje oddziaływania na indywidualny rozwój dziecka, tak, aby kształtował naturalną motywację poznania, pobudzał do działania, wzmacniał i urzeczywistniał możliwości rozwojowe dziecka. Znacząco powinna się zmienić jego rola na animatora, pokazującego uczniom drogi uczenia się w trakcie indywidualnego i grupowego rozwiązywania problemów i działania. Nauczyciel ma pomóc odkrywać, wyszukiwać, analizować, wnioskować, interpretować i dokonywać samooceny. Zadaniem nauczyciela jest pełnienie funkcji organizatora pracy dzieci, animatora ożywiającego życie wewnętrzne klasy, tak, aby każdemu dziecku zapewnić indywidualną "drogę" rozwoju.

Newsletter Zapisz się!

Nasze motto:

"Jeśli naprawdę chcemy dokonać pozytywnych zmian w naszym życiu i rozszerzyć światło cywilizacji na szersze forum, to musimy się zwrócić do dziecka"
Maria Montessori